Văn hóa coi trọng tuổi tác ở Hàn Quốc: mặt tích cực và tiêu cực

안녕하세요. 토미입니다.

Hôm nay, tôi sẽ nói về mặt tích cực và mặt tiêu cực của văn hóa coi trọng tuổi tác ở Hàn Quốc.

Ở Hàn Quốc, hỏi tuổi thường là điều đầu tiên mọi người làm khi mới làm quen với nhau.

Đó là vì trong văn hóa Hàn Quốc, người nhỏ tuổi hơn phải lịch sự hơn và thể hiện sự kính trọng với người lớn tuổi hơn theo nhiều cách.

Mặt khác, người lớn tuổi hơn cũng phải quan tâm, chăm lo cho người nhỏ tuổi hơn.

Tất nhiên, nền văn hóa nào cũng có nét riêng và có lý do để tồn tại như vậy, nhưng cũng có những mặt tiêu cực.

Vậy chúng ta hãy cùng xem 2 mặt tích cực và 2 mặt tiêu cực của văn hóa thứ bậc theo tuổi tác ở Hàn Quốc.

Mặt tích cực 1
Người lớn tuổi hơn có nhiều trách nhiệm hơn và hỗ trợ người nhỏ tuổi hơn.

Mặt tích cực 2
Nhiều người Hàn thể hiện sự kính trọng người lớn tuổi qua lời nói và thái độ.

Vì vậy, bạn có thể cảm nhận được sự ấm áp của nền văn hóa này.

Mặt tiêu cực 1
Người lớn tuổi hơn có nhiều quyền nói lên ý kiến của mình hơn, còn người nhỏ tuổi hơn phải làm theo.

Mặt tiêu cực 2
Nhìn chung, người nhỏ tuổi hơn phải phục vụ người lớn tuổi hơn.

Đây là ý kiến của tôi, dựa trên mười năm sống ở Hàn Quốc.

Hãy cùng xem chi tiết từng ý nhé!

그럼 시작할게요!

Ưu điểm và nhược điểm của văn hóa coi trọng tuổi tác

Mặt tích cực 1: Người lớn tuổi hơn có nhiều trách nhiệm hơn và hỗ trợ người nhỏ tuổi hơn.

Trước tiên, hãy xem những nét đẹp của văn hóa coi trọng tuổi tác.

Ở Hàn Quốc, người lớn tuổi hơn có nhiều trách nhiệm hơn và quan tâm đến người nhỏ tuổi hơn.

Ví dụ, nếu bạn là sinh viên đại học và quen một vài anh chị khóa trên (선배) trong khoa, thì đây là một tin vui.

Họ sẽ thường dẫn bạn đi ăn trưa hoặc đi uống; tất nhiên là anh chị khóa trên sẽ trả tiền.

Đây là cách điển hình mà người Hàn lớn tuổi hơn quan tâm đến những người nhỏ tuổi hơn (후배) của mình.

Họ sẽ trả tiền bữa trưa cho bạn cũng như cho chính họ.

Đối với các anh chị khóa trên, việc này có vẻ tốn kém, nhưng ở Hàn Quốc, nhiều người sẵn lòng chiêu đãi bạn.

Và điều này rất phổ biến trong văn hóa Hàn Quốc.

Họ đối xử với bạn như anh chị em ruột, và bạn cũng gọi họ là oppa, eonni, nuna hay hyeong giống như khi gọi anh chị ruột của mình. (oppa và hyeong là “anh”, eonni và nuna là “chị”; dùng từ nào tùy vào giới tính của người nói.)

(Ở Việt Nam, chúng ta cũng xưng hô “anh, chị, em” theo tuổi tác, nên có lẽ bạn sẽ thấy cách gọi này khá gần gũi.)

Vì vậy, ở Hàn Quốc, mối quan hệ với người khác có thể trở nên rất thân thiết, như người trong gia đình.

Mặt tích cực 2: Rất kính trọng người lớn tuổi

Thứ hai, ở Hàn Quốc, người ta có xu hướng rất kính trọng người lớn tuổi.

Đó là vì văn hóa Hàn Quốc chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Nho giáo.
Bạn có thể thấy điều đó trong tiếng Hàn.

Trong tiếng Hàn, có 존댓말 “cách nói kính trọng” và 반말 “cách nói thân mật”.
Bạn dùng 존댓말 với những người lớn tuổi hơn mình như thầy cô giáo, cấp trên hay ông bà.
Bạn có thể dùng 반말 với bạn bè cùng tuổi hoặc người nhỏ tuổi hơn khi đã thân.

Tôi sẽ cho bạn một ví dụ về 존댓말.

Chắc các bạn đã biết 먹다 nghĩa là “ăn”.

Bạn có biết từ này có các mức độ lịch sự khác nhau không?
Nếu nhìn vào bảng, bạn sẽ thấy như sau.

먹다 có thể dùng trong cách nói lịch sự hoặc thân mật, cách nói kính trọng hơn là 식사하시다 hoặc 드시다, và cách nói rất kính trọng là 잡수시다.

Bạn có thể nói như thế này: 밥 먹었어요? “Bạn đã ăn cơm chưa?”
Câu này cũng là 존댓말 vì kết thúc bằng 요.

Tuy nhiên, nếu dùng câu này với người lớn tuổi, nó có thể nghe gượng gạo và thiếu lễ phép.

Trong trường hợp này, bạn nên nâng mức kính ngữ lên bằng cách dùng 식사하시다, 드시다 hoặc 잡수시다.

Những từ này cũng có cùng nghĩa với 먹다 “ăn”.
Nhưng bạn có thể thể hiện sự kính trọng chân thành đối với người lớn tuổi.

Vì vậy, nói như sau sẽ phù hợp hơn:
밥 드셨어요? / 식사하셨어요? / 진지 잡수셨어요?

Tất cả đều có nghĩa là “Ông/bà/bác đã dùng bữa chưa ạ?”

Về mặt văn hóa, những cách nói này phù hợp và tự nhiên hơn khi nói với người lớn tuổi.

Qua ngôn ngữ, có thể thấy rất rõ rằng Hàn Quốc có văn hóa kính trọng người lớn tuổi một cách chân thành.

Mặt tiêu cực 1: Người lớn tuổi hơn có nhiều quyền quyết định hơn người nhỏ tuổi hơn

Đến đây, có thể bạn cảm thấy văn hóa oppa, eonni thật ấm áp và đẹp đẽ vì nó cho thấy các mối quan hệ xã hội giống như gia đình của người Hàn.

Tuy nhiên, nếu bạn sống ở Hàn Quốc lâu năm như một thành viên của nền văn hóa đó, bạn có thể sẽ trải qua một số mặt tiêu cực của các mối quan hệ dựa trên tuổi tác ở Hàn Quốc.

Vậy bây giờ, hãy cùng nhìn vào những mặt hạn chế của nó.

Như tôi đã nói ở đầu bài, trong văn hóa oppa, eonni, người nhỏ tuổi hơn phải thể hiện sự kính trọng nhiều hơn với người lớn tuổi hơn.

Nói cách khác, người lớn tuổi hơn thường nắm quyền chủ động trong việc đưa ra quyết định, còn người nhỏ tuổi hơn chỉ có thể chấp nhận và làm theo.

Một trường hợp khác là ở nơi làm việc, khi bạn thảo luận một việc quan trọng với đồng nghiệp lớn tuổi hơn.

Bạn có một ý tưởng hay, nên bạn chia sẻ suy nghĩ của mình với các đồng nghiệp.

Khi đó, nếu người đồng nghiệp ấy không đồng ý với điều bạn nói mà bạn vẫn cố thuyết phục họ chấp nhận đề xuất của mình, thì việc phủ nhận ý kiến của họ có thể dẫn đến hậu quả không hay cho mối quan hệ của hai người.

Người đồng nghiệp đó sẽ phật ý, và dù ý tưởng của bạn hay đến đâu, ý kiến của bạn cũng có thể khó được chấp nhận nếu người lớn tuổi hơn không đồng ý.

So với những môi trường mà mọi người trao đổi ý kiến thoải mái hơn, điều này đôi khi có thể cản trở những ý tưởng mới.

Như vậy, người lớn tuổi hơn nắm quyền chủ động trong cuộc trò chuyện, và ý kiến của người nhỏ tuổi hơn có thể dễ dàng bị bỏ qua.

Mặt tiêu cực 2: Người nhỏ tuổi hơn phải phục vụ người lớn tuổi hơn trong bữa ăn

Văn hóa coi trọng tuổi tác trong các tình huống xã hội còn có một mặt hạn chế khác.

Như tôi đã nói ở trên, khi đi ăn cùng nhau, người lớn tuổi hơn sẽ trả tiền bữa ăn cho bạn, điều này nghe có vẻ hấp dẫn đối với người nhỏ tuổi hơn.

Tuy nhiên, việc lúc nào cũng là người nhỏ tuổi nhất trong nhóm và được các tiền bối chiêu đãi sẽ không tuyệt vời như bạn nghĩ đâu.

Trong lúc ăn, bạn được kỳ vọng sẽ làm nhiều việc, đặc biệt là khi ăn samgyeopsal (thịt ba chỉ nướng) và uống soju ở quán thịt nướng Hàn Quốc.

Thứ nhất, bạn nên đảm nhận việc nướng thịt cho các tiền bối.

Các tiền bối thì đang bận kể những câu chuyện họ muốn kể cho bạn, hoặc những điều họ nghĩ là có ích cho bạn.

Vì vậy, tốt hơn hết là bạn chủ động lo phần ăn để họ có thể tập trung nói những điều họ muốn và cảm thấy được tôn trọng.

Đôi khi, họ cũng gắp thức ăn cho bạn để chắc chắn bạn ăn đủ, nhưng phần lớn thời gian, bạn nên là người phục vụ họ để thể hiện lòng biết ơn.

Thứ hai, bạn nên luôn để mắt đến ly của tiền bối.

Ở Hàn Quốc, để ly của người khác trống một lúc lâu bị coi là bất lịch sự hoặc thiếu chu đáo.

Vì vậy, nếu bạn không rót đầy ly cho các tiền bối, họ có thể nghĩ rằng bạn đến chỉ để ăn và không quan tâm đủ đến người chiêu đãi.

Do đó, hãy quan sát kỹ tốc độ uống soju của họ và rót đầy ly ngay khi ly vừa cạn.

Hơn nữa, Hàn Quốc nổi tiếng với văn hóa uống rượu, và khi tiền bối mời bạn thêm một ly, nhận ly và uống với lòng biết ơn thường được xem là phép lịch sự.

(Nếu bạn không uống được rượu, hãy lịch sự nói rõ điều đó với mọi người.)

Ngoài ra, còn nhiều phép tắc khác bạn cần ghi nhớ khi ở cùng các tiền bối.

Dành thời gian với các tiền bối là điều tốt, nhưng ở nơi tuổi tác được coi trọng, bữa tối lẽ ra để thư giãn có thể trở nên căng thẳng và không thoải mái.

Tóm tắt

Như bạn đã thấy qua những ví dụ ở trên, văn hóa oppa, eonni, nuna hay hyeong ảnh hưởng rất lớn đến cách những người Hàn ở các độ tuổi khác nhau giao tiếp với nhau.

Khái niệm về quan hệ xã hội hay thứ bậc, vốn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Nho giáo và đã tồn tại từ lâu ở Hàn Quốc, đôi khi thể hiện thành một cách suy nghĩ khó thay đổi, dù là có ý thức hay vô thức.

Sau khi xem qua những mặt tích cực và tiêu cực của nền văn hóa này, bạn có ý kiến thế nào?

Dù bạn có thích hay không, việc tìm hiểu nhiều khía cạnh của một nền văn hóa vẫn thật thú vị.

Nếu bạn quan tâm, tôi khuyên bạn hãy đến Hàn Quốc hoặc xem phim truyền hình Hàn Quốc để khám phá thêm nhiều nét thú vị của văn hóa này.

그럼 오늘도 행복 가득, 웃음 가득한 하루 되세요! 한국어 화이팅, 화이팅, 화이팅!!